Zmiany w prawie dla klastrów energii. Czego zabrakło?

Zmiany w prawie dla klastrów energii. Czego zabrakło?
Autor Maja Kołodziej
Maja Kołodziej17.02.2024 | 7 min.

Klastry energii to inicjatywy lokalne mające na celu transformację systemu energetycznego w kierunku energii odnawialnej. Od 1 stycznia 2024 weszły w życie nowe przepisy regulujące funkcjonowanie klastrów energii, nakładające na nie dodatkowe wymogi. W artykule omówione zostały najważniejsze zmiany w prawie dotyczące klastrów oraz wskazano bariery, które nadal utrudniają ich rozwój. Pomimo wprowadzenia systemu wsparcia dla klastrów, wiele kwestii wymaga jeszcze uregulowania, by inicjatywy te mogły się dynamicznie rozwijać.

Nowe przepisy dla klastrów energii

Od 1 stycznia 2024 roku weszły w życie istotne zmiany w przepisach dotyczących funkcjonowania klastrów energii w Polsce. Nowelizacja ustawy o odnawialnych źródłach energii nałożyła szereg dodatkowych wymogów, które klastry energii muszą spełniać, aby móc działać zgodnie z literą prawa.

Klastry energii to dobrowolne porozumienia między różnymi podmiotami - firmami, samorządami, ośrodkami naukowymi czy organizacjami pozarządowymi. Ich celem jest wspólne działanie na rzecz zwiększenia wykorzystania odnawialnych źródeł energii (OZE) w regionie. Dzięki współpracy możliwa jest realizacja projektów, które pojedynczo przekraczałyby możliwości każdego z uczestników.

Cel wprowadzenia zmian

Nowe regulacje prawne mają pomóc w rozwoju klastrów energii poprzez zwiększenie transparentności ich działania oraz ułatwienie dostępu do systemów wsparcia. Utworzenie centralnego rejestru klastrów pozwoli na lepszy monitoring tych inicjatyw, a wprowadzenie minimalnych wymogów dotyczących udziału OZE oraz magazynów energii zdyscyplinuje uczestników.

Niestety nowe przepisy niosą ze sobą również pewne zagrożenia. Na przykład obowiązkowy udział w klastrze jednostek samorządu terytorialnego może ograniczać swobodę tych inicjatyw. Konieczne jest zatem znalezienie złotego środka pomiędzy regulacją a autonomią klastrów energii.

Ustawowe warunki dla klastrów energii

Zgodnie z nowelizacją, klastry energii zobowiązane zostały do spełnienia kilku podstawowych warunków. Przede wszystkim, w skład klastra muszą wchodzić jednostki samorządu terytorialnego lub podległe im spółki. Ponadto konieczne jest zawarcie porozumienia z szeregiem szczegółowych postanowień.

Porozumienie powinno określać m.in. obszar działalności klastra wraz ze wskazaniem punktów poboru i dostaw energii, czas obowiązywania umowy oraz zasady jej rozwiązania. Musi również wskazywać koordynatora klastra i przyznawać mu określone prawa, w tym dostęp do danych pomiarowych i informacji rynkowych dotyczących członków.

Kryteria uczestnictwa w systemie wsparcia

Aby klastry energii mogły korzystać z przewidzianego dla nich systemu preferencyjnych rozliczeń, muszą dodatkowo spełniać pewne kryteria. Do 2026 roku co najmniej 30% energii elektrycznej wytwarzanej w klastrze musi pochodzić z OZE, a moc zainstalowanych magazynów energii elektrycznej musi wynosić minimum 2% mocy źródeł odnawialnych.

W latach 2027-2029 wymagania te zostaną zaostrzone - minimalny udział energii z OZE wzrośnie do 50%, a udział magazynów do 5%. Dodatkowo klastry będą musiały zapewnić możliwość pokrycia w każdej godzinie co najmniej 50% zapotrzebowania swoich członków na energię elektryczną.

Czytaj więcej: Właściciele małych instalacji OZE muszą złożyć sprawozdanie do URE

Zmiany obowiązków koordynatora klastra

Istotnym elementem każdego klastra energii jest koordynator, czyli podmiot odpowiedzialny za zarządzanie i reprezentowanie klastra. Nowe przepisy rozszerzają zakres jego kompetencji i obowiązków.

Jak już wspomniano, koordynator uzyskał dostęp do szczegółowych informacji na temat rynku energii oraz danych pomiarowych dotyczących członków klastra. Dane te posłużą mu do efektywniejszego zarządzania zasobami i przepływami energii.

Ponadto, na koordynatora klastra nałożony został obowiązek składania corocznych sprawozdań z działalności do Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki. Sprawozdania te posłużą monitorowaniu tych inicjatyw i ocenie skuteczności systemu wsparcia.

Nowe zasady dla istniejących klastrów

Zmiany w prawie dla klastrów energii. Czego zabrakło?

Co ważne, nowe regulacje prawne nie dotyczą wprost klastrów energii, które rozpoczęły działalność przed 2024 rokiem. Mogą one kontynuować funkcjonowanie na dotychczasowych zasadach, określonych w zawartym porozumieniu.

Jeśli jednak zdecydują się skorzystać z systemu wsparcia dla klastrów, będą musiały dostosować się do nowych wymogów formalnych i merytorycznych. Przede wszystkim konieczny będzie wpis do centralnego rejestru prowadzonego przez Prezesa URE.

Trzeba podkreślić, że udział w rejestrze może być kluczowy także dla ubiegania się o środki z programów wsparcia na poziomie krajowym i unijnym. Dlatego nawet dla już istniejących klastrów energii korzystne może być dostosowanie się do nowych regulacji.

Lista

  • obowiązkowy udział JST
  • konieczność spełnienia dodatkowych kryteriów, aby skorzystać z systemu wsparcia

Wsparcie operatora dla klastra energii

Aby ułatwić funkcjonowanie klastrów energii, ustawodawca nałożył nowe obowiązki na operatorów systemów dystrybucyjnych (OSD), do których sieci podłączeni są członkowie klastra.

Operatorzy ci będą mieli 90 dni na zawarcie nowych lub zmianę dotychczasowych umów dystrybucyjnych, tak by uwzględnić specyfikę rozliczeń w ramach klastra. Ponadto, na wniosek koordynatora klastra operatorzy zobowiązani są zainstalować liczniki zdalnego odczytu dla wszystkich członków klastra (z pewnymi wyjątkami).

Niestety w dalszym ciągu nie doprecyzowano szczegółowych zasad współpracy klastrów energii z OSD, co nadal może rodzić problemy. Niemniej nałożenie konkretnych obowiązków na operatorów jest krokiem w dobrym kierunku.

Bariery w rozwoju klastrów energii

Mimo wprowadzenia systemu zachęt, nowe regulacje niosą ze sobą pewne zagrożenia dla swobodnego rozwoju klastrów energii w Polsce. Eksperci wskazują zwłaszcza na trzy bolączki.

Po pierwsze, obowiązkowy udział jednostek samorządu terytorialnego ogranicza autonomię tych inicjatyw i może blokować ich powstawanie. JST ze względu na restrykcje związane z zamówieniami publicznymi są bowiem trudnymi partnerami.

Po drugie, wykluczenie możliwości działania klastrów w sieciach o napięciu 110 kV pozbawia je dostępu do wielu źródeł energii. W efekcie ogranicza to szanse na samowystarczalność energetyczną tych inicjatyw.

Po trzecie wreszcie, przewidziany system zachęt, w tym preferencyjne rozliczenia, może okazać się niewystarczający, by zrekompensować klastrom energii nałożone na nie dodatkowe obciążenia. W efekcie rozwój tych podmiotów może ulec spowolnieniu.

Obowiązkowy udział JST Ograniczenie działania do sieci nn
Problemy JST z zamówieniami publicznymi Mniejsza samowystarczalność
Największym wyzwaniem jest teraz znalezienie złotego środka pomiędzy konieczną regulacją a zapewnieniem inicjatywom oddolnym wolności i autonomii działania.

Podsumowując, zmiany w prawie dotyczącym klastrów energii mają zarówno dobre, jak i złe strony. Z jednej strony zwiększają transparentność i ułatwiają dostęp tych inicjatyw do wsparcia. Z drugiej zaś nakładają na nie dodatkowe obostrzenia, które mogą zahamować ich rozwój.

Dopiero praktyka pokaże, czy znaleziono właściwą równowagę między konieczną regulacją a swobodą działania. Być może konieczna będzie kolejna nowelizacja, aby w pełni uwolnić potencjał klastrów energii dla rozwoju energetyki rozproszonej i odnawialnych źródeł energii w Polsce.

Podsumowanie

Nowelizacja przepisów dotyczących klastrów energii ma zarówno dobre, jak i złe strony. Z jednej strony przyczynia się do większej transparentności i ułatwia dostęp do systemów wsparcia, co może stymulować rozwój energetyki rozproszonej i wykorzystania OZE. Jednocześnie jednak nakłada dodatkowe wymagania i ograniczenia, które mogą zahamować ekspansję tych oddolnych inicjatyw.

Aby klastry energii i prosumenci mogli w pełni wykorzystać swój potencjał dla transformacji energetycznej Polski, konieczne może być znalezienie lepszej równowagi między regulacją a autonomią. Być może potrzebne będą dalsze zmiany legislacyjne, które tę równowagę ustanowią.

Najczęściej zadawane pytania

Klaster energii mogą utworzyć przedsiębiorcy, jednostki naukowe, organizacje pozarządowe oraz jednostki samorządu terytorialnego. Udział JST lub kontrolowanych przez nie spółek jest obowiązkowy.

Do korzyści można zaliczyć m.in. preferencyjne warunki rozliczeń energii, łatwiejszy dostęp do środków wsparcia i możliwość realizacji wspólnych inwestycji w OZE, które byłyby nieopłacalne dla pojedynczego podmiotu.

Klastry utworzone przed 2024 r. mogą działać na dotychczasowych zasadach. Jednak aby skorzystać z systemu wsparcia oraz programów dotacyjnych, konieczna może być aktualizacja porozumienia i dostosowanie do obecnych wymogów.

Operatorzy mają 90 dni na dostosowanie umów dystrybucyjnych do potrzeb klastra energii. Dodatkowo są zobowiązani do instalacji liczników zdalnego odczytu dla wszystkich członków klastra.

Do głównych barier można zaliczyć m.in. ograniczenia JST związane z zamówieniami publicznymi, brak ostatecznych ustaleń w zakresie współpracy z OSD oraz zbyt mało zachęcający system wsparcia w stosunku do nałożonych wymogów.

5 Podobnych Artykułów:

  1. Jakie firmy montują najlepsze instalacje fotowoltaiczne? Ranking 2023
  2. Dotacje na domowe elektrownie wiatrowe - planowane wsparcie finansowe
  3. Jakie dokumenty trzeba złożyć do ZE, aby podłączyć fotowoltaikę?
  4. Jak przyłączyć instalację fotowoltaiczną do sieci?
  5. Monitoring instalacji fotowoltaicznej - po co jest potrzebny?
tagTagi
shareUdostępnij
Autor Maja Kołodziej
Maja Kołodziej

Jestem audytorem energetycznym, specjalizuję się w fotowoltaice. Dzielę się na blogu poradami dotyczącymi projektowania, montażu i serwisowania systemów PV. Pomagam w doborze optymalnych rozwiązań.

Oceń artykuł
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
Ocena: 0.00 Liczba głosów: 0

Komentarze (0)

email
email

Polecane artykuły